Quy tắc đọc tên hợp chất hữu cơ theo danh pháp IUPAC

Đối với hợp chất mạch thẳng (acyclic compound)

Bước 1. Xác định nhóm chức chính

a. Xác định nhóm chức chính

Ví dụ:

Phân tử này chỉ có liên kết Carbon-Carbon C-C, và liên kết Carbon-Hydrogen C-H, không có nhóm chức nên nó là một alkane, và có hậu tố sẽ là -ane

b. Khi có nhiều hơn một nhóm chức, thì phải xét xem nhóm chức nào được ưu tiên hơn, thông thường nhóm chức được ưu tiên hơn có số oxy hoá cao hơn.

Ở ví dụ dưới đây, nhóm chức ưu tiên hơn được đánh dấu màu đỏ, và sẽ quyết định hậu tố của hợp chất này. Nếu trong hợp chất có nhóm chức khác, thì các nhóm chức này sẽ đóng vai trò tiền tố

Ví dụ:

Phân tử này có 2 nhóm chức aldehydealcohol. Nhóm chức aldehyde được ưu tiên hơn nên sẽ được chọn là nhóm chức chính, và hợp chất này có hậu tố là -al. Nhóm chức alcohol ít ưu tiên hơn nên sẽ thêm tiền tố -hydroxyl

c. Nhóm chức alkene và alkyne không được làm tiền tố, luôn luôn nằm ở vị trí hậu tố.

Trong trường hợp có nhóm chức khác được ưu tiên hơn, thì alkene và alkyne sẽ được viết sau tên gốc, và trước hậu tố của nhóm chức ưu tiên nhất, như sau: -en- thay thế cho -ene và -yn- thay thế cho -yne.

(4E)-4-Hexen-3-ol

Bước 2. Xác định mạch chính

a. Mạch chính là mạch C dài nhất và chứa nhóm chức chính

Ví dụ:

Trong trường hợp này mạch chính đúng được đánh theo cách A

b. Trong trường hợp có nhiều hơn một lựa chọn, thì chọn mạch chính có nhiều liên kết bội nhất

Ví dụ:

Trong trường hợp này mạch chính đúng được đánh theo cách A

c. Trong trường hợp có nhiều mạch có cùng chiều dài, thì chọn mạch có nhiều nhánh hơn

Ví dụ:

Trong trường hợp này mạch chính đúng được đánh theo cách A (có 2 mạch nhánh) , B chỉ có một mạch nhánh.

Bước 3. Gọi tên mạch chính

Gọi tên mạch chính và nhóm chức chính. Tên mạch chính sẽ giống alkane nếu không có nhóm chức, và nếu có nhóm chức sẽ thay thế hậu tố -ane với hậu tố của nhóm chức chính

Ví dụ:

Hợp chất có 5 C, nên có gốc là pentan-

Nhóm chức chính là amide nên sẽ có hậu tố là -amide

Kết hợp lại sẽ có tên: pentanamide

Bước 4. Đánh số mạch chính

a. Đánh số tất cả các nguyên tố C của mạch chính, làm sao để vị trí của nhóm chức chính có chỉ số nhỏ nhất

Ví dụ:

Mạch chính của hợp chất trên có 7 C, nhưng nếu đánh theo cách A thì vị trí nhóm chức chính ketone (-C=O) sẽ nhỏ hơn

b. Nếu chỉ số của nhóm chức chính giống nhau, thì phải đánh số sao cho vị trí các nhóm thế khác tiếp theo phải nhỏ hơn

Ví dụ:

c. Nếu chỉ số của nhóm thế cũng giống nhau, thì đánh số các nhóm thế theo chiều bảng chữ cái

Ví dụ:

Bước 5. Xác định vị trí của nhóm chức chính

Vị trí của nhóm chức chính sẽ nằm giữa tên gốc và hậu tố

Ví dụ:

Có 6 C nên gốc sẽ là hex

Alkene là nhóm chức chính, nên sẽ có hậu tố -en

Vị trí của nhóm chức chính alkene là vị trí số 3

hex-3-en

Bước 6. Gọi tên các mạch nhánh

Gọi tên các mạch nhánh alkyl, alkyl halide hoặc các nhóm thế khác. Đối với gốc alkyl thì lấy tên của alkane bỏ "e" và thêm -yl

Ví dụ:

Có mạch nhánh ở vị trí số 4 là nhóm methyl

Bước 7. Xác định đồng phân

a. Đồng phân cis-trans hoặc E-Z ở các liên kết alkene

Ví dụ:

b. Nếu alkene có 3 hay 4 nhóm thế thì phải gọi theo hệ thống E-Z

Ví dụ:

c. Các nguyên tố C bất đối trong công thức sẽ được gọi đồng phân R, S

Ví dụ:

Bước 8. Gọi tên

Gọi tên các nhóm thế và vị trí theo thứ tự bảng chữ cái. Gắn thêm đồng phân nếu có

Nếu có nhiều nhóm thế giống nhau thì thêm tiền tố di, tri, tetra, và không xét các tiền tố này khi sắp xếp các nhóm thế theo bảng chữ cái. Tách các số chỉ vị trí các nhóm thế này bằng dấu phẩy ","

Sử dụng dấu gạch ngang "-" để nối các gốc, hậu tố, tiền tố với các số chỉ vị trí.